Taksitli Aldığım Ürünün Bir Ödemesi Gecikti: Satıcı Bütün Borcu İsteyebilir mi?

Önce mağazaya taksit borcu ile banka borcunu ayırın

Bir ürünün bedelini parça parça ödemek, her işlemde aynı hukuki kuralların uygulanacağı anlamına gelmez. Mağazanın kendi ödeme planıyla yapılan satış, banka kredisi kullanılarak alınan ürün ve kredi kartıyla taksitli alışveriş farklı ilişkilerdir. Ödeme geciktiğinde önce alacaklının kim olduğu ve borcun hangi sözleşmeden doğduğu belirlenmelidir.

Taksitle satışta satıcı malı teslim etmeyi veya hizmeti yerine getirmeyi, tüketici de bedeli kısım kısım ödemeyi üstlenir. Bakanlık rehberi, kredi kartıyla yapılan alışverişlerde taksitle satış sözleşmesine ilişkin yönetmelik hükümlerinin uygulanmadığını açıklar. Bu nedenle kart ekstresindeki gecikmeye, mağaza taksitindeki muacceliyet koşullarını doğrudan taşımak doğru değildir.

Satış yerinde bir finansman kuruluşuna ait belge de imzalanmış olabilir. Mağazanın ödeme toplaması veya aynı uygulamadan taksit görüntülenmesi, alacaklının mutlaka mağaza olduğunu göstermez. Sözleşme, ödeme planı, banka hareketi ve gönderilen ihtar aynı dosyada görülmelidir. Ticari amaçla yapılan alımda ise tüketici sıfatının ayrıca incelenmesi gerekir.

Vadesi gelen taksit ile gelecekteki bütün borç aynı şey değildir

Muacceliyet, borcun istenebilir hâle gelmesini anlatır. Vadesi geçmiş bir taksitin talep edilmesiyle henüz ödeme günü gelmemiş bütün taksitlerin hemen istenmesi farklıdır. Tüketicinin bir ödemeyi geciktirmesi, her durumda bütün gelecek taksitlerin aynı gün ödenmesi gerektiği sonucunu doğurmaz. Satıcının hangi tutarı hangi gerekçeyle istediği açıklanmalıdır.

Buna karşılık bütün borcun erken istenme koşullarının oluşmadığı iddiası, vadesi gelmiş taksitin de ortadan kalktığı anlamına gelmez. Geciken ödeme, varsa ilgili faiz ve henüz vadesi gelmeyen kısım ayrı ele alınır. Talep yazısında toplam tek rakam verilmişse bu kalemlerin dökümü istenerek gerçek tartışma belirlenebilir.

Uygulamada tüm borcunuz takibe gönderilecek şeklindeki kısa mesajlar belirsizlik yaratabilir. Bu ifade bir hesap bildirimi, yasal uyarı veya yalnızca tahsilat hatırlatması olabilir. Metnin adı yerine içeriği ve hangi koşullarda gönderildiği görülmelidir. Borçlunun yalnızca mesajdaki toplamı kabul ettiğini yazması, daha sonra açıklanması gereken hesabı gereksiz yere güçleştirebilir.

Bütün borcun istenmesi için hangi koşullar birlikte aranır?

6502 sayılı Kanun'un 19. maddesinde, satıcının kalan borcun tamamını isteme hakkını saklı tutması ve kendi bütün edimlerini yerine getirmiş olması aranır. Ayrıca tüketicinin kanunda belirtilen büyüklük ve sıradaki taksitlerde temerrüde düşmesi gerekir. En az otuz günlük muacceliyet uyarısı da bu incelemenin parçasıdır; yalnızca sözleşmedeki tek bir cümleye bakılmaz.

Sözleşmede tek taksit gecikirse her şey ödenir yazması, emredici tüketici korumasının yerine geçmez. Koşulun metinde bulunmasıyla somut olayda kullanılabilir olması ayrı sorulardır. Taksitlerin vadesi, ödenip ödenmediği, teslim durumu ve ihtar birlikte kontrol edilmelidir. Böylece satıcının iddiasının hangi aşamada eksik kaldığı anlaşılır.

Satıcı kendi yükümlülüklerini tamamladığını söylüyorsa teslim veya hizmet kayıtları önem kazanır. Birden çok ürün içeren sözleşmede yalnızca bir parçanın teslimiyle bütün edimlerin tamamlandığı varsayılmamalıdır. Bununla birlikte her küçük şikâyetin otomatik olarak bütün borcu durdurduğu sonucu da çıkarılamaz. Eksikliğin niteliği ve tarafların gerçek edimleri somut belgelerle değerlendirilir.

Onda bir ve dörtte bir hesabında hangi tutar esas alınır?

Güncel kuralda birbirini izleyen en az iki gecikmiş taksitin toplamının sözleşmede yer alan bedelin en az onda birini oluşturması veya geciken tek taksitin bu bedelin en az dörtte biri olması aranır. Ölçüt kalan borç değildir. İnternette eski metindeki kalan borç ifadesine rastlanması, güncel hesapta aynı ölçütün kullanılmasını haklı kılmaz.

Tamamen varsayımsal bir aritmetik örneğinde sözleşme bedeli yüz bin liraysa onda birlik sınır on bin, dörtte birlik sınır yirmi beş bin liradır. Birbirini izleyen iki beş bin liralık taksit toplamı ilk sayısal sınıra ulaşır. Ancak satıcının hakkı saklı tutması, edimlerini yerine getirmesi ve usulüne uygun uyarı gibi diğer koşullar ayrıca görülmelidir.

Tek beş bin liralık gecikmeyle bu iki yolun aynı şekilde oluştuğu söylenemez. Ödeme planında birbirinden ayrı tarihlerde atlanmış taksitler varsa ardışıklık da ayrıca kontrol edilir. Kısmi ödeme yapılmış veya satıcı tahsilatı farklı takside işlemişse önce bunun hesabı netleştirilir. Yanlış tahsilat dağılımı, gerçekte bulunmayan ardışık gecikme görüntüsü oluşturabilir.

Başka bir tamamen varsayımsal hesapta sözleşme bedeli yine yüz bin lira, kalan borç yirmi bin lira ve birbirini izleyen iki gecikmiş taksit toplamı dört bin lira olsun. Kalan borcun onda birini almak iki bin lira sonucunu verir; fakat güncel sözleşme bedeli ölçütüyle sınır on bin liradır. Bu fark, yanlış paydanın neden sonucu değiştirdiğini gösterir. Satıcıdan hangi rakamı esas aldığını yazılı açıklaması istenerek tartışma yalnızca taksit sayısına indirgenmeden yürütülebilir.

Otuz günlük uyarı nasıl kontrol edilir?

Taksitle Satış Sözleşmeleri Hakkında Yönetmelik, en az otuz gün verilerek yazılı veya kalıcı veri saklayıcısıyla muacceliyet uyarısı yapılmasını öngörür. Bu nedenle her ödeme hatırlatması otomatik olarak aynı işlevi görmez. Hangi borcun geciktiği, hangi işlemin yapılacağı ve verilen sürenin nasıl gösterildiği metnin bütünü içinde incelenmelidir.

Uyarının düzenlenme tarihiyle tüketiciye yöneltilmesi veya ulaşmasıyla ilgili kayıtları ayırın. Zarf, elektronik ileti ve gönderim kaydı birlikte saklanabilir. Sadece şirketin kendi ekranında ihtar oluşturuldu yazması, bildirimin bütün koşullarını açıklamayabilir. Süre hesabında hangi olayın esas alındığı tartışmalıysa bunu belgeyle somutlaştırmak gerekir; takvim varsayımla kurulmaz.

Tüketici bildirimin ardından ödeme yaptıysa tutar, tarih ve hangi borca ilişkin olduğu açıklanmalıdır. Şirketin uyarıdan sonra aldığı parayı hesabına yansıtmadan eski toplamı istemesi ihtimali kontrol edilir. Ödeme görüşmesi yapılması veya yeni plan önerilmesi de önceki bildirimin etkisini kendiliğinden çözen işlem sayılmamalıdır; tarafların ne kararlaştırdığı görülmelidir.

Faiz, komisyon ve toplam hesap birbirinden nasıl ayrılır?

Kanun ve yönetmelik, muaccel kılınan taksitlerin hesabında faiz, komisyon ve benzeri masrafların dikkate alınmamasını düzenler. Bu, gelecekteki taksitlerin içindeki her maliyetin olduğu gibi erkene taşınmaması bakımından önemlidir. Talep edilen toplamın sadece kalan ödeme planının alt alta toplanmasından oluşup oluşmadığı kontrol edilmelidir.

Bu ayrım, gecikmiş taksitle ilgili doğmuş bütün sonuçların yok sayılacağı anlamına gelmez. Vadesi geçen kısım, gelecekteki kısım ve ek maliyetler ayrı satırlarda gösterilmelidir. Hangi dönem için hangi oranla hesap yapıldığı anlaşılmadan yalnızca faiz fazla denmesi incelemeyi güçleştirir. Satıcıdan anapara ve diğer kalemlerin açıklaması istenebilir.

Sonradan yapılan iade, indirim veya ödeme varsa bunlar da mevcut hesaba işlenmelidir. Birden fazla alışverişin aynı müşteri numarası altında görünmesi karışıklık yaratabilir. Her sözleşmenin bedeli ve taksitleri ayrı izlenerek bir satıştaki gecikmenin başka satışın koşullarıyla birleştirilip birleştirilmediği görülebilir. Hesabın kaynağı, yazılan toplam kadar önemlidir.

Senet verilmişse aynı borç iki kez mi isteniyor?

Tüketici işleminden doğan senetlerde özel koruyucu kurallar vardır. Mevzuat nama yazılı, her taksit için ayrı ve taksit tutarını aşmayan senet düzenini öngörür. Ancak senedin şekliyle satış sözleşmesindeki bütün borcun erkene çekilmesi farklı incelemelerdir. Senet bulunması, tüketici korumasının hiçbir koşulda değerlendirilmeyeceği anlamına gelmez.

Ödeme yapıldığında hangi senedin karşılığı olduğu belirtilmeli ve belgenin akıbeti izlenmelidir. Mağaza hesabındaki borç düşmüş görünse bile senedin başka yerde bulunması ayrı risk yaratabilir. Elinizdeki sözleşme, senet suretleri, makbuz ve banka kayıtlarını eşleştirin. Aynı bedelin hem satış hesabında hem senet üzerinden yeniden talep edilip edilmediği araştırılır.

İcra ödeme emri gelmişse yalnızca mağazaya şikâyet göndermekle yetinilmemelidir. Takip türü, tebliğ tarihi ve belgeye göre farklı başvuru süreleri bulunabilir. Senet üzerindeki imza veya borcun varlığına ilişkin itirazlarla muacceliyet hesabı aynı konu değildir. Her birinin doğru yöntemle ve kendi zamanı içinde ele alınması gerekir.

Ürün eksik veya ayıplıysa ödeme tartışması nasıl yürütülür?

Tüketici bazen taksiti ekonomik nedenle, bazen teslim veya ürün sorunu nedeniyle ödememiş olabilir. Bu gerekçeler aynı olay gibi anlatılmamalıdır. Satıcıya hangi tarihte hangi eksikliğin bildirildiği ve hangi çözümün istendiği gösterilir. Ürünle ilgili haklar ayrı değerlendirilirken ödeme planı ve muacceliyet şartları da birlikte görülmelidir.

Örneğin eksik parça teslimi, çalışmayan ürün veya söz verilen hizmetin yapılmaması iddiası varsa ilgili servis ve yazışma kayıtları toplanır. Sadece müşteri hizmetleriyle görüşüldüğünü söylemek yerine talebin içeriği ortaya konur. Ancak ürünü beğenmemekle sözleşmeye aykırı ifa aynı şey değildir; her durumda ödeme kesmenin güvenli olduğu söylenemez.

Bir uzlaşma sonucunda bedel indirimi veya değişim kararlaştırılmışsa taksitlerin buna nasıl uyarlanacağı yazılı belirlenmelidir. Eski plan sistemde kalmışsa tüketiciyle şirket farklı tutarlar üzerinden konuşabilir. Yeni ürün teslim edilmesi de eski senetlerin kendiliğinden iptal edildiğini göstermez. Satış ve ödeme belgeleri birlikte güncellendiğinde sonraki gecikme iddiasının dayanağı daha kolay kontrol edilir.

Yeni ödeme planı veya borç kabulü imzalamadan önce

Ödeme güçlüğü yaşayan kişiyle satıcı yeni takvim üzerinde anlaşabilir. Fakat hangi borcun yeniden düzenlendiği, eski planın ne olduğu ve verilen senetlerin durumu açık olmalıdır. Aynı borç için yeni belge alınırken eski belgeler bırakılıyorsa bunların ilişkisi gösterilmelidir. İndirim yapıldı denmesi, bütün kalemlerin gerçekten düştüğünü tek başına kanıtlamaz.

Yeni metinde toplam borç kabulü, önceki itirazlardan vazgeçme veya genel ibra ifadeleri bulunabilir. Tüketicinin amacı yalnızca ödeme gününü değiştirmekse bundan daha geniş sonuç doğuran belgeyi anlamadan imzalamaması gerekir. Metnin başlığı yapılandırma olsa bile içeriği ve önceki uyuşmazlığa etkisi ayrı incelenmelidir.

Görüşme sırasında gerçekçi olmayan ödeme sözü verilmesi yeni bir uyuşmazlık doğurabilir. Kişi hangi tutarı ve ne zaman karşılayabileceğini açıkça ifade edebilir; satıcıdan teklifin tamamını yazılı isteyebilir. Anlaşma oluşmadığında hangi önceki koşulların geçerli kaldığı da görülmelidir. Telefonda görüşmenin sürmesi, resmî bildirimlere cevap verme ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Varsayımsal olay üzerinden belge ve başvuru rehberi

Tamamen varsayımsal bir olayda tüketici taksitle aldığı ev eşyasının iki ödemesini geciktirsin; şirket bütün kalan bedeli ve ek ücretleri istesin. İlk dosyada sözleşme bedeli, ödeme planı, tahsilatlar, teslim belgeleri ve ihtar toplanır. İki gecikmenin sayısal sınır ve ardışıklık yönünden uygun olup olmadığı ayrı gösterilir.

Ardından şirketin muacceliyet hakkını hangi hükümle saklı tuttuğu ve kendi edimini yerine getirip getirmediği incelenir. Bildirimde verilen süre ve talep hesabı kontrol edilir. Böylece savunma sadece iki taksit ödemedim cümlesine indirgenmez. Aynı zamanda gecikmiş borcun varlığı da somut ödeme kayıtlarıyla dürüst biçimde ortaya konur.

Başvuruda hangi kaleme itiraz edildiği açık yazılmalıdır: bütün borcun istenmesi, yanlış tahsilat dağılımı, faiz hesabı veya senetlerin durumu. Çözüm olmazsa uyuşmazlığın niteliği, tutarı ve varsa takip aşamasına göre uygun yol seçilir. Tüketici başvurusu yapıldığı için bütün icra sürelerinin kendiliğinden durduğu varsayılmaz. Resmî evrak her zaman kendi işlem düzeniyle birlikte değerlendirilir.

Sık sorulan sorular

Tek taksit gecikirse bütün borç asla istenemez mi? Kanunda tek takside ilişkin ayrı büyüklük koşulu da vardır. Diğer şartlar ve uyarı incelenmeden her olay için kesin cevap verilemez.

Eşik kalan borca göre mi hesaplanır? Güncel ölçüt sözleşmede yer alan bedeldir. Kalan taksit toplamıyla sözleşme bedelini karıştırmak sonucu değiştirebilir.

Satıcıya mesajla itiraz etmek icrayı durdurur mu? Mağazaya talep ile icra takibine ilişkin başvuru farklıdır. Gelen evrakın türü ve tebliğ tarihi ayrıca incelenmelidir.

Bütün borç muaccel değilse gecikeni ödemek zorunda değil miyim? Gelecekteki borcun erkene çekilmesiyle vadesi gelmiş borç farklıdır. Her tutarın hukuki dayanağı kendi içinde değerlendirilir.