Uyuşturucu ve uyarıcı madde davalarında hangi süreç uygulanır?

Acil durumda ilk yapılacaklar nelerdir?

• Zehirlenme, bilinç kaybı veya nefes alma güçlüğü varsa 112’yi arayın. Sağlık müdahalesi için hukuki işlemi beklemeyin.
• Gözaltı veya ifadeye çağrı söz konusuysa işlemi yapan birimi, işlem saatini ve kişinin hangi sıfatla dinleneceğini öğrenin. Şüpheli, müdafi yardımından yararlanma ve isnat hakkında susma hakkına sahiptir (5271 sayılı CMK m.147/1-c, e; m.149/1).
• Elinizdeki çağrı kâğıdını, kararları, tutanakları ve tebligat kaydını saklayın. Mevcut kayıtları silmeyin veya değiştirmeyin; başkalarının hesaplarına erişmeyin. Denetimli serbestlik çağrısı varsa randevu tarihini ve yazılı yükümlülükleri kontrol edin.

Kullanmak için bulundurma, ticaret ve kolaylaştırma nasıl ayrılır?

TCK m.188/3, maddenin başkasına verilmesini de sayar. Bu nedenle para ödenip ödenmediği, suç vasfını tek başına açıklamaz. Kanunda kullanım ile ticareti her olayda ayıran sabit bir gram sınırı yoktur. Maddenin türü ve miktarı, nerede ve nasıl bulunduğu, paketleme, mevcut iletişim kayıtları ve başka deliller birlikte değerlendirilir. Örneğin bir raporun maddenin türünü belirlemesi, bulundurma amacını tek başına göstermez. Arama ve el koyma tutanakları ile laboratuvar incelemesi farklı sorulara cevap verir.

TCK m.191’de kamu davasının açılması ne zaman ertelenir?

TCK m.191/2 uyarınca, bu suç bakımından kamu davası açılması için yeterli şüpheye ulaşılmışsa Cumhuriyet savcısı, CMK m.171’deki genel koşulları aramadan kamu davasının açılmasını beş yıl erteler. Savcı, yükümlülüklere aykırılığın doğurabileceği sonuçlar hakkında şüpheliyi uyarır. Bu, mahkemenin verdiği bir hüküm veya cezanın infazına ilişkin bir işlem değildir.

Erteleme içinde TCK m.191/3 uyarınca en az bir yıl denetimli serbestlik uygulanır. Savcı, denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya kendiliğinden, altışar aylık dönemlerle bu süreyi en fazla iki yıl daha uzatabilir. Gerektiğinde denetimli serbestlik sırasında tedavi uygulanabilir. Savcı, madde kullanılıp kullanılmadığının tespiti için erteleme süresi içinde yılda en az iki defa ilgili kuruma sevk kararı verir. Erteleme süresi ile kişinin fiilen tabi tutulduğu denetimli serbestlik süresini birbirine karıştırmayın.

Bir yükümlülüğe uyulmazsa ne incelenir?

TCK m.191/4, yükümlülüklere veya tedavi gereklerine uymamakta ısrar edilmesini, yeniden kullanmak için madde edinmeyi veya bulundurmayı ve yeniden kullanmayı kamu davası açılmasına neden olabilen hâller olarak düzenler. İlk durumda kanun ısrarı arar. Bir randevuya ilişkin kaydın nasıl tutulduğu, kişinin ne zaman bilgilendirildiği ve varsa mazeretini ne şekilde bildirdiği bu nedenle önemlidir. Yeniden kullanma ve kanunda sayılan diğer yeniden edinme veya bulundurma fiilleri ayrı bentlerde değerlendirilir.

Erteleme süresindeki yeniden edinme, bulundurma veya kullanma TCK m.191/5 uyarınca erteleme ihlali olarak ele alınır; ayrıca soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz. Buna karşılık m.191/4 uyarınca dava açıldıktan sonra aynı suçun tekrar işlendiği iddiasıyla açılan soruşturmalar için m.191/6, yeniden erteleme verilmesini engeller. Erteleme ihlal edilmezse m.191/7 uyarınca kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.

HAGB ile kamu davasının ertelenmesi arasındaki fark nedir?

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi, savcılığın soruşturma aşamasındaki kararıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ise mahkemenin, yargılama sonunda kurduğu hükme ilişkin karardır. CMK m.231/5–14, 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle yeniden düzenlendi. Genel HAGB rejiminde hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olması yeterli değildir; m.231/6’daki diğer koşullar da değerlendirilir. Genel rejimde ilk derece mahkemesinin HAGB kararına karşı CMK m.231/12 uyarınca, m.272/3’teki istisnalar saklı kalmak üzere istinaf yolu açıktır. Denetim sonrasında açıklanan veya yeniden kurulan hükme karşı m.231/11’deki itiraz ise farklı bir başvurudur.

TCK m.191/8 özel bir durumu düzenler: m.188 veya m.190 ile açılan davada mahkeme, fiilin yalnızca m.191’e girdiğini tespit ederse m.191 çerçevesinde HAGB kararı verilir. Bu, savcılıktaki beş yıllık ertelemenin aynen uygulanması anlamına gelmez. TCK m.191/9, özel düzenleme bulunmayan konularda CMK m.171 ve m.231’e gönderme yapar. Karar türünü anlamak için belgenin başlığı kadar gerekçesi ve hüküm bölümü de okunmalıdır.

Dosya adım adım nasıl incelenir?

1. İsnadı ve sıfatı tespit edin. Çağrı kâğıdı, ifade tutanağı, savcılık kararı veya iddianameden isnat edilen maddeyi ve soruşturma ya da dava numarasını belirleyin.
2. Arama ve inceleme kayıtlarını eşleştirin. Mevcut karar, tutanak ve raporlardan maddenin nerede bulunduğunu, hangi örneğin incelendiğini ve raporun hangi bulguya dayandığını ayrı ayrı not edin.
3. Erteleme varsa belgeleri tarih sırasına koyun. Savcılık kararı, tebliğ veya öğrenme kaydı, denetimli serbestlik çağrısı, randevu listesi, sevk ve mazeret belgelerini birbirinden ayırın.
4. Bir ihlal iddiası varsa dayanağını belirleyin. İddianın hangi davranışa, hangi tutanağa ve hangi kanun bendine bağlandığını kontrol edin. Varsayımsal olarak, yalnız bir randevuya gidilmediği yazıyorsa bunun hangi çağrıya ilişkin olduğu ve sonradan bir işlem yapılıp yapılmadığı dosyadan görülmelidir.
5. Koruma tedbirlerini ayrı takip edin. Gözaltı, tutuklama, adli kontrol veya el koyma kararı varsa, asıl suç isnadından ayrı bir karar ve başvuru takvimi oluşturun.

İlgili rehberler ve resmî kaynaklar hangileridir?

• Uyuşturucu kullanma suçu
• uyuşturucu madde ticareti suçu
• ifadeye çağrıldığında haklar
• tutuklama ve adli kontrol
• Ceza Hukuku çalışma alanı

• Adalet Bakanlığı — 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.188–191
• 112 Acil Çağrı Merkezi
• TBMM — 7445 sayılı Kanun m.18
• Mevzuat Bilgi Sistemi — 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
• TBMM — 7589 sayılı Kanun m.15 ve m.26