Kasko Aracımı Pert Saydı: Rayiç Bedel, Sovtaj ve Aracın Kimde Kalacağı Nasıl Belirlenir?

Pert denildiğinde hangi kararın verildiğini sorun

Hasarlı aracın pert olduğu söylenmesi, araç sahibi için çoğunlukla iki soruyu gündeme getirir: ne kadar ödeme yapılacak ve araç kimde kalacak? Bu soruların cevabı yalnızca gündelik pert kelimesinde bulunmaz. Eksperin tam hasar mı, ağır hasar mı belirlediği ve sigortacının hangi tazmin yöntemini önerdiği açıklanmalıdır.

Aynı dosyada teknik hasar sınıfı, piyasa değeri, hasarlı aracın kalan değeri ve tescil işlemleri ayrı başlıklardır. Bunları tek bir toplam ödeme teklifine indirgemek, hangi karara itiraz edildiğini belirsizleştirebilir. Önce rapor ve teklif istenmeli; araçla ilgili teknik tespitle para hesabının hangi noktalarda birbirine bağlandığı görülmelidir.

Bu rehber kasko poliçesi üzerinden tam veya ağır hasar değerlendirmesine odaklanır. Karşı aracın trafik sigortasına yöneltilecek talep veya onarılan aracın değer kaybı aynı konuyla karıştırılmamalıdır. Kendi kaskosundan ödeme isteyen kişi için poliçe kapsamı, olayın niteliği ve mevcut kayıtlar birlikte değerlendirilir; sadece kusur oranına bakmak yeterli değildir.

2025/12 düzenlemesinde tam hasar ile ağır hasar farklıdır

SEDDK'nın 2025/12 sayılı Genelgesi sonrasındaki açıklamasında tam hasar için onarım maliyetinin aracın olay tarihindeki değerini aşması ve aracın onarım kabul etmemesi birlikte aranır. Ağır hasarda rayiç değerin yüzde altmışını aşan onarım maliyeti esas alınır; bu eşiğin altındaki hasarlarda da genelgede sayılan kritik parçalar için eksper değerlendirmesi ayrıca önem taşır. Tespitte ruhsatlı sigorta eksperi rol alır.

Yüzde altmış eşiğini tek başına tam hasar kuralı gibi sunmak bu iki sınıfı karıştırır. Kritik parça hasarı bakımından da hangi parçanın, nasıl zarar gördüğü ve eksperin teknik değerlendirmesi görülmelidir. Her pahalı onarım teklifinin aynı sonucu doğuracağı veya maliyet düşükken ağır hasarın hiç tartışılamayacağı şeklinde genel sonuç çıkarılmamalıdır.

Servisin parça ve işçilik listesi önemli bir girdidir; fakat nihai sınıflandırmayla aynı belge değildir. Raporun hangi hasarı kazaya bağladığı, önceki hasarı ayırıp ayırmadığı ve onarılabilirlik konusunda ne söylediği okunmalıdır. Güvenlik nedeniyle araçla ilgili teknik bir belirsizlik varsa bunu hukukî tartışma sürerken aracı kullanarak denemek uygun bir yöntem değildir.

Rayiç değer hangi tarihteki ve hangi aracın değeridir?

Kasko genel şartları tazminat hesabında rizikonun gerçekleştiği andaki rayiç değeri esas alır; rayici belirleyecek referans veya yöntemin poliçede yer almasını öngörür. Bu nedenle poliçenin düzenlendiği gün görülen sayı, her hasarda aynen ödenecek değişmez tutar gibi ele alınmamalıdır. Teklifin hangi tarihteki değerlemeye dayandığı sorulmalıdır.

Araç aynı marka ve model adıyla piyasada çok farklı özelliklerde bulunabilir. Motor, donanım, kilometre, model yılı ve önceki hasar durumu karşılaştırmaya etki eder. Sigortacının emsal listesindeki aracın bunlarla uyumu görülmelidir. Daha ucuz veya daha pahalı bir ilan bulunması tek başına hatayı kanıtlamaz; gerçekten karşılaştırılabilir olması önemlidir.

Olaydan aylar sonraki piyasa değişikliğiyle olay tarihindeki bedeli birbirine karıştırmayın. Tarihli emsal kayıtları, teklifin düzenlenme zamanı ve hangi piyasa araştırmasının kullanıldığı ayrı saklanabilir. Araç değer listesinin poliçede nasıl işlev gördüğü de okunmalıdır. Listedeki sayı veya tek ilan, bütün poliçeler için kendiliğinden tek geçerli değerleme yöntemi değildir.

Düşük rayiç teklifine itiraz nasıl somutlaştırılır?

İtirazı yalnızca aracım daha değerli ifadesiyle sınırlamak yerine farklılığın dayanağını gösterin. Yanlış donanım, eksik aksesuar, hatalı kilometre veya başkasına ait hasar kaydı kullanılmış olabilir. Hangi bilgi yanlışsa ilgili belgeyle eşleştirilir. Gerçekten mevcut olmayan bir özelliği varmış gibi sunmak, dosyadaki bütün açıklamaların güvenilirliğini zedeleyebilir.

Emsal ilanlar karşılaştırılırken satışın gerçekleştiği bedelle istenen ilan fiyatının aynı olmadığı unutulmamalıdır. İlan tarihi, aracın yeri ve özellikleri kaydedilebilir; birkaç seçilmiş yüksek fiyat bütün piyasayı temsil etmez. Antalya'da kullanılan bir aracın piyasası incelenirken yerel kayıtlarla başka bölgelerdeki uygun emsaller birlikte değerlendirilebilir. Karşılaştırmanın neden anlamlı olduğu açıklanmalıdır.

Poliçede yeni değer veya başka özel ödeme güvencesi bulunuyorsa şartları ayrıca okunmalıdır. Böyle bir güvencenin varlığı, her yaş ve kullanım koşulunda yeni araç bedeli ödeneceği anlamına gelmez. Rayiç tartışmasıyla özel teminat tartışmasını ayırmak, sigortacının hangi cevabının hangi talebe ilişkin olduğunu anlamaya yardımcı olur.

Aynı aracın farklı sitelerde tekrar yayımlanmış ilanları ayrı emsal gibi sayılmamalıdır. Benzer şekilde motor veya donanım bilgisi belirsiz kayıtlardan kesin fiyat farkı çıkarılması güçtür. Karşılaştırma dosyasında her kaydın tarihi ve ayırt edici özellikleri gösterilirse hangi emsalin neden kullanılabilir olduğu daha açık biçimde tartışılabilir.

Sovtaj nedir, neden net ödemeyi değiştirebilir?

Sovtaj, bu bağlamda aracın hasarlı hâliyle kalan ekonomik değerini anlatır. Araç hak sahibinde bırakılarak ödeme yapılması öneriliyorsa rayiçle bu kalan değerin farkı gündeme gelebilir. Genel şartlar böyle bir yöntemi hak sahibinin onayına bağlar. Araçtan ayrılma ile aracı hasarlı hâliyle tutma teklifleri aynı parasal sonuç gibi karşılaştırılmamalıdır.

Teklifte önce hasarsız rayiç, sonra hasarlı hâlin değeri ve önerilen net ödeme görülmelidir. Rayiç üzerinde anlaşılmış olsa bile sovtaj hesabında uyuşmazlık çıkabilir. Çok yüksek hasarlı araç değeri düşülmesi, tüketicinin eline geçecek parayı azaltır. Buna karşılık araç kendisinde kalmıyorsa aynı tutarın hangi nedenle düşüldüğü ayrıca açıklanmalıdır.

Hasarlı araca ilişkin teklifin gerçek alıcısı, teslim şartları ve geçerliliği öğrenilebilir. İnternette görülen soyut bir ihale sonucu ile aracın o koşullarda gerçekten satılabilmesi aynı soru değildir. Masraf ve devir yükümlülükleri de belirlenmelidir. Araç sahibine kalan işin ve riskin ne olduğu anlaşılmadan yalnızca net ödeme rakamı üzerinden karar verilmemelidir.

Araç hasarlı hâliyle bende kalırsa hangi kayıtlar gerekir?

Genel şartlarda, sigortalıya hasarlı araç bırakılarak tazminat ödenmek istenmesi hâlinde sigortacının bildirdiği sovtaj bedelini bildirimden itibaren bir ayla sınırlı garanti ettiği hükmü bulunur. Bu düzenleme, bildirimin tarihini ve içeriğini önemli kılar. Sözlü konuşmada verilen rakamla yazılı teklif farklıysa hangisinin hangi koşulla sunulduğu açıklığa kavuşturulmalıdır.

Aracı elinde tutan kişi, güvenli biçimde kullanılabileceğini varsaymamalıdır. Teknik sınıflandırma ve mevzuata uygun tescil işlemleri kendi sonuçlarını doğurur. Araç üzerinde onarım planlanıyorsa gerekli teknik ve resmî işlemler görülmelidir. Sigortacının ödeme yapması veya hasarlı aracı kişiye bırakması, tek başına aracın trafiğe çıkabileceğine dair belge değildir.

Bir alıcıya satış düşünülüyorsa kimle, hangi sıfatla ve hangi statüde işlem yapılacağı belirlenir. Sigorta şirketinin yönlendirdiği alıcıyla yapılan devir de belge gerektirir. Araç hâlen hak sahibi adına kayıtlıyken başka kişi tarafından alındığı söylenmesiyle mülkiyetin ve sorumluluğun bütün sonuçlarının sona erdiği kabul edilmemelidir. Teslim ve devir kayıtları birlikte saklanmalıdır.

Hurda tescili, trafikten çekme ve mülkiyet devri ayrı işlemlerdir

Tam hasar ve ağır hasar için gerekli tescil işlemleri farklıdır. Güncel düzenlemede hurdaya ayırma ile trafikten çekme ayrımı önem taşır; ilgili belge süreci ödeme ve araçla ilgili işlemlerle bağlantılıdır. Sigortacının aracı pert saydığını söylemesi, bu resmî işlemlerin tamamlandığını göstermez. Dosyada hangi belgenin beklendiği açıkça sorulmalıdır.

Araç nerede tutuluyor, anahtarlar kimde ve tescil kimin adına gibi sorular ayrı cevaplandırılmalıdır. Çekiciyle başka yere götürülmüş olması mülkiyet devrinin tek başına kanıtı değildir. Tam tersine araç sahibinin otoparkında bulunması da tazminat sözleşmesinde hangi düzenlemenin yapıldığını açıklamaz. Fiilî teslim, belge ve ödeme akışı birbirine bağlanmalıdır.

Rehin, haciz veya finansman ilişkisi işlemleri etkileyebilir. Sigorta bedelinin kime ödeneceği ve aracın kaydında ne yapılacağı önceden görülmelidir. Bu tür bir kayıt nedeniyle işlem aksıyorsa sadece taraflardan birinin sözlü çözümüne güvenilmemelidir. Engel, istenen belge ve önerilen işlemin hukuki dayanağı belirlenerek mevcut poliçe ve kayıtlarla karşılaştırılmalıdır.

Ödeme teklifinde kesinti ve ibra kontrolü

Net tutarı değerlendirirken rayiç, sovtaj ve diğer kesintiler ayrı gösterilmelidir. Poliçede muafiyet bulunması veya primle ilgili işlem yapılması öneriliyorsa bunların somut dayanağı görülür. Her kesintinin doğru olduğu veya hiçbir kesinti yapılamayacağı peşinen söylenmemelidir. Aynı tutarın hem sovtaj hem başka ad altında ikinci kez düşülüp düşülmediği kontrol edilebilir.

Kabul veya mutabakat formunun yalnızca rakamına bakmayın. Belge belirli bir rayici mi kabul ettiriyor, aracın hasarlı bırakılmasına mı onay alıyor, yoksa bütün talepleri kapatan geniş bir beyan mı içeriyor? Aynı imza farklı sonuçlar doğurabilir. Dosyanın teknik sınıfına itiraz sürüyorsa bunun ödeme metnindeki düzenlemeyle ilişkisi de değerlendirilmelidir.

Kısmi ödeme yapılmışsa hangi kalem için olduğu açıklanır ve kalan talep yeniden hesaplanır. Bir bankacılık işlemi açıklamasındaki hasar ödemesi ifadesi, tarafların bütün diğer başlıklarda anlaştığını tek başına göstermez. Buna karşılık imzalanmış sulh metni varsa içeriği göz ardı edilemez. Ödeme ve belge birlikte okunarak gerçek uyuşmazlık kapsamı belirlenmelidir.

Tamamen varsayımsal örnek: Aynı net para, farklı araç sonucu

Tamamen varsayımsal bir örnekte bir teklif aracın olay tarihindeki rayicini dokuz yüz bin lira belirlesin; hasarlı araç için iki yüz bin lira değer düşülerek yedi yüz bin lira önerilsin. Burada ilk soru yedi yüz binin yüksek veya düşük olması değildir. Araç kimde kalacak, düşülen değerin dayanağı nedir ve teknik statü ne olacaktır?

İkinci bir teklifte farklı rayiç ve devir koşulları bulunursa sadece banka hesabına yatacak parayı karşılaştırmak eksik olur. Araçta kalan ekonomik değer, satış masrafı, tescil işlemi ve onay içeriği birlikte incelenir. Bu rakamlar gerçek dosya bilgisi, yasal ödeme tarifesi veya belirli bir hasar için tavsiye edilen miktar değildir.

Örnekte hasarlı aracın karşılığı kabul edilen bedelle alıcı bulunamazsa bildirilen sovtaj ve ilgili garanti hükmü ayrıca değerlendirilir. Rayiç de tartışmalıysa bunun delilleri farklı hazırlanır. Böylece tek bir toplamın arkasındaki iki ayrı değerleme sorusu görünür hâle gelir. Teknik sınıfın değiştirilmesiyle para hesabına itirazın aynı başvuru olmadığı da unutulmamalıdır.

İtiraz için uygulanabilir belge ve süreç rehberi

İlk dosyada poliçe ve ekleri, kaza veya olay kaydı, hasar fotoğrafları, eksper raporu ve sigortacının yazılı teklifi bulunmalıdır. Araç özelliklerini ve önceki durumunu gösteren ruhsat, servis veya bakım kayıtları ayrılır. Rayiçte yanlış bilgi iddiası varsa buna ilişkin belge, ilgili rapor satırıyla eşleştirilerek açıklanır.

Ardından talep başlıkları ayrılabilir: teknik sınıfın gerekçesi, rayiç belirlemesi, sovtaj tutarı, araçta kalma veya devir koşulu ve net ödeme hesabı. Her başlık için istenen açıklama veya düzeltme gösterilir. Şirkete gönderilen yazının ulaşma kaydı tutulur. Eksik evrak istenirse neyin hangi tarihte verildiği izlenerek incelemenin hangi aşamada olduğu anlaşılır.

Çözüm sağlanmazsa poliçe ve başvuru koşullarına göre uygun uyuşmazlık yolu değerlendirilir. Tahkim şartlarıyla dava usulü birbirine karıştırılmamalıdır. İnceleme sürerken sürelerin kendiliğinden durduğu varsayılmaz. Aracın satılması, sökülmesi veya mevcut hasar durumunun değiştirilmesi düşünülüyorsa delil ve kayıtların korunmasına etkisi önceden değerlendirilerek geri dönülmesi güç işlemler plansız yapılmamalıdır.

Sık sorulan sorular

Yüzde altmış hasar varsa araç kesin tam hasarlı mıdır? Hayır. Bu oran ağır hasar değerlendirmesiyle ilişkilidir; tam hasarın ayrı teknik koşulları vardır. Eksperin hangi sınıfı neden belirlediği okunmalıdır.

Hasarlı araç bende kalmak zorunda mı? Böyle bir öneride hak sahibinin onayı ve ödeme yönteminin koşulları önemlidir. Net bedel, kalan araç değeri ve tescil sonucu birlikte anlaşılmalıdır.

Sigorta ödeme yaptıysa araç otomatik şirketin mi olur? Ödeme ile mülkiyet devri aynı işlem değildir. İmzalanan belgeler ve fiilen tamamlanan resmî işlemler görülmelidir.

En yüksek ilanı bulmak rayice itiraz için yeterli mi? Karşılaştırılabilir özellikler, tarih ve poliçedeki yöntem önemlidir. Tek ilan bütün piyasa değerini kesinleştirmez; itiraz somut farklılıklarla desteklenmelidir.