Güvence Hesabı hangi boşluğu doldurur, her trafik zararını öder mi?
Güvence Hesabı, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 14. maddesinde düzenlenen koşullarda, belirli zorunlu sigorta teminatları kapsamında devreye giren bir yapıdır. Trafik kazasında zarar veren aracın sigortasız olması veya sigortalının belirlenememesi bunlar arasındadır. Bu durumlarda kişiye gelen bedensel zararların karşılanması gündeme gelir. Başvuru, bütün trafik zararlarını tek dosyada karşılayan sınırsız bir ödeme sistemi olarak görülmemelidir.
Öncelikle kazanın ilgili zorunlu sigorta kapsamına girip girmediği ve Hesabın sorumluluğunu doğuran sebep belirlenir. Sigortası olan fakat ödeme yapmayan bir şirketle yaşanan her uyuşmazlık doğrudan Güvence Hesabına taşınmaz. Bir sigorta şirketinin mali durumu nedeniyle kanunda sayılan başka bir sebebin oluşması da sigortasız araçtan farklıdır. Bu ayrımlar, talebin yanlış yere yöneltilmesini önler. İncelemede “kaza oldu ve ödeme alınamadı” anlatımının ötesine geçilerek neden bir sigorta şirketinden talepte bulunulamadığı belgelerle açıklanmalıdır.
Sigortasız araç ile plakası belirlenemeyen araç nasıl ayrılır?
Sigortasız araçta kazaya karışan aracın kimliği bilinir; ancak olay tarihinde geçerli zorunlu trafik sigortasının bulunmadığı ileri sürülür. Burada araç, sürücü ve işleten bilgileriyle poliçe durumu araştırılır. Sigortanın bugün sona ermiş olması, geçmiş kazada da teminat bulunmadığını göstermez. Sorgu ve yazışmalar mutlaka kaza tarihini esas almalıdır. Kazadan sonra düzenlenen poliçenin başlangıç zamanı da bu nedenle önemlidir.
Kimliği belirlenemeyen araçta ise kazaya neden olan araç veya sorumlu sigortalı saptanamamıştır. Sürücünün olay yerinden kaçması tek başına bu sonuca götürmez; plaka ve sigortacı biliniyorsa başka bir başvuru yolu bulunabilir. Kamera, tanık veya soruşturma sonucuyla araç sonradan belirlenirse bu gelişme dosyaya bildirilmelidir. Başvuruda bilinen bilgiler saklanmamalı, belirsizlikler de kesin olgu gibi sunulmamalıdır. Eksik plaka, renk, model ve hareket yönü gibi ayrıntılar araştırmayı destekleyebilir; ancak bunların görülen bilgi mi yoksa tahmin mi olduğu açıkça ayrılmalıdır.
Araç onarımı, değer kaybı ve manevi tazminat neden ayrı tutulur?
Sigortasız veya belirlenemeyen araç nedeniyle yapılan başvurularda, otomobilin onarım bedeli, araç değer kaybı ve eşya hasarı kural olarak Güvence Hesabının bu kapsamına girmez. Manevi tazminat da Hesaptan karşılanmaz. Bu nedenle sadece park hâlindeki otomobile çarpıp kaçılması ve kimsenin bedensel zarar görmemesi durumunda Hesaptan onarım ödemesi beklemek doğru değildir. Kasko poliçesinin kapsamı ve zarar verenin belirlenmesiyle doğabilecek doğrudan talepler ayrıca araştırılır.
Kanunda, sigorta şirketinin belirli mali durumlarına bağlı olarak maddi ve bedensel zararların birlikte gündeme gelebildiği farklı bir başvuru sebebi bulunur. Bu istisna, her sigortasız araç olayına uygulanmaz. Dosyadaki zararlar araç, eşya, gelir kaybı, sürekli sakatlık ve destek kaybı gibi başlıklara ayrılmalıdır. Aynı kazada farklı zararlar için farklı kişilere veya kurumlara başvurulması gerekebilir. Talebin yanlış kalem altında sunulması, gerçekte var olabilecek başka bir hakkın araştırılmasını da geciktirebilir.
Yaralanma veya ölüm hâlinde kim, hangi zararla başvurabilir?
Yaralanan kişi yönünden kazaya bağlı sürekli sakatlık ve buna bağlı ekonomik kayıp değerlendirmesi önem taşır. Sadece hastaneye gidilmiş olması, belirli bir maluliyet oranının veya belirli tutarda tazminatın oluştuğunu göstermez. Kazanın sağlık sonuçları ve bu sonuçların ekonomik etkisi somut belgelerle incelenir. Geçici gelir kaybı, bakım ihtiyacı veya farklı masraflar ileri sürülüyorsa her kalemin teminat ve hukuki dayanağı ayrıca araştırılmalıdır.
Ölüm hâlinde destekten yoksun kalma talebi, ölenin maddi desteğini kaybeden kişinin kendi zararına ilişkindir. Mirasçılık belgesi başvuru evrakı içinde yer alabilir; ancak mirasçı olmak ile destekten yoksun kalma koşullarını taşımak aynı mesele değildir. Ölenin geliri, destek ilişkisi ve hak sahibinin durumu incelenir. Kazaya kusuruyla neden olan aracın sürücüsü veya işleteninin kendi zararının karşılanması da Hesabın resmî açıklamalarında kapsam dışında gösterilir. Bu nedenle başvuranın kazadaki konumu ve talebinin kime ait olduğu baştan netleştirilmelidir.
Kazayı ve kaçan aracın etkisini hangi deliller ortaya koyabilir?
Öncelik, olayın tarihini, yerini ve nasıl gerçekleştiğini açıklayan güvenilir kayıtların korunmasıdır. Kolluk tutanağı, ifade tutanakları, varsa soruşturma dosyası, tanık bilgileri, fotoğraflar ve hukuka uygun elde edilmiş kamera görüntüleri birlikte değerlendirilir. Kimliği belirsiz araç dosyalarında sadece “bir araç çarptı” açıklamasının ötesinde olayın trafik kazası olduğunu ve zarar ile bağlantısını ortaya koymak özellikle önem taşır. Hastane başvurusu ve kazaya ilişkin ilk anlatım da kronolojiyi destekleyebilir.
Kamera kaydı ihtimali bulunan yerler ve yaklaşık zaman aralığı gecikmeden ilgili makama bildirilebilir. Kayıtların ne kadar süre saklandığı değişebildiğinden araştırmanın ileri bir tarihe bırakılması delil kaybına yol açabilir. Başvuru sahibi kendi yetkisini aşarak sisteme erişmemeli; kayıtların hukuki yoldan korunması ve istenmesi değerlendirilmelidir. Tanıkların doğrudan gördüğü olayla sonradan duyduğu bilgi ayrılmalıdır. Birden fazla anlatım arasında fark varsa bunları sonradan tek kalıba sokmak yerine farkın nedeni açıklanmalı ve mevcut kayıtların bütünlüğü korunmalıdır.
Sağlık ve gelir belgeleri nasıl hazırlanmalıdır?
Güvence Hesabının güncel belge listesinde sürekli sakatlık başvuruları için kaza belgeleri yanında sağlık kurulu raporu, epikriz, genel adli muayene ve tetkik ile tedavi kayıtları yer alır. Raporun hangi düzenlemeye göre hazırlanması gerektiği kaza tarihiyle bağlantılıdır. Bu nedenle herhangi bir amaçla alınmış engellilik raporunun dosyada kendiliğinden yeterli olacağı varsayılmamalıdır. Raporun tarihi, düzenleyen kurum ve değerlendirdiği sağlık durumu kontrol edilmelidir.
Gelir ve çalışma kayıtları da ekonomik kaybın hesabına hizmet eder. SGK hizmet dökümü, gelir belgesi ve somut çalışma durumunu açıklayan kayıtlar başvuruya hazırlanabilir. Serbest çalışma veya düzensiz gelir varsa yalnızca sözlü bir aylık kazanç rakamına dayanılmamalıdır. Ölüm dosyalarında ölüm belgesi, varsa otopsi raporu, nüfus kayıtları, mirasçılık belgesi ve destek kişinin gelir kayıtları ayrıca önem taşır. Sağlık belgeleri olay sırasına konulmalı; farklı hastalık veya kazalara ait kayıtlar varsa bunların mevcut olayla ilişkisi açıklanmalıdır. Kişisel sağlık verileri yalnızca gerekli başvuru kanallarından paylaşılmalıdır.
Tedavi faturalarının tamamı Güvence Hesabına mı sunulur?
Karayolları Trafik Kanunu'nun 98. maddesinde trafik kazalarına bağlı sağlık hizmet bedelleri için SGK'nın sorumluluğunu düzenleyen özel bir sistem bulunur. Bu nedenle hastane tedavi faturası ile sürekli sakatlıktan kaynaklanan ekonomik zarar aynı ödeme kalemi olarak değerlendirilmez. Kazazedenin sosyal güvencesi bulunmaması da tek başına her faturanın Güvence Hesabından isteneceği sonucunu doğurmaz. Sağlık hizmetinin kapsamı ve ödeme mevzuatı ayrıca incelenmelidir.
Başvuru hazırlanırken hastaneye yapılan ödemeler, ulaşım, bakım, çalışılamayan dönem ve kalıcı etkiler ayrı klasörlenebilir. Her belgenin saklanması yararlıdır; fakat belge sunulması, o kalemin Hesabın sorumluluğunda olduğunun kabulü anlamına gelmez. SGK veya başka bir kurumun yaptığı ödeme varsa bunlar gizlenmemeli, aynı zarar için mükerrer ödeme istenmemelidir. Hangi kalemin hangi kuruma yöneltileceği belirlenirken sağlık hizmetiyle tazminat hesabı ayrılmalıdır. Kapsam konusunda ret verildiğinde de sadece toplam faturaya değil, reddedilen kalemin gerekçesine bakılmalıdır.
Başvuru dilekçesinde neler yazılır ve işlem nasıl takip edilir?
Dilekçede hak sahibi, kaza tarihi ve yeri, bilinen araç ve kişi bilgileri, Hesabın sorumluluğunu doğurduğu ileri sürülen neden ve istenen tazminat türü yer almalıdır. Başvuran yaralanan kişinin kendisi değilse temsil veya hak sahipliği açıklanmalıdır. Vekille başvuruluyorsa vekâletname hazırlanır. Güvence Hesabının resmî internet sitesindeki hasar başvuru kanalı ve güncel belge listesi kontrol edilerek evrak uygun biçimde iletilir.
Başvurunun gönderildiğini ve hangi eklerin sunulduğunu gösteren kayıt saklanmalıdır. Dosya numarası, eksik belge talebi ve cevap tarihleri aynı listede tutulabilir. Belgeler kısım kısım tamamlanıyorsa her teslimde önceki başvuruya atıf yapılıp eklerin içeriği belirtilmelidir. Eksikliği tamamlamak için hangi belgenin, neden istendiği anlaşılmıyorsa yazılı açıklama talep edilebilir. Bütün belgelerin tek dosyada yığılması yerine olay, sağlık, gelir ve hak sahipliği başlıklarıyla düzenlenmesi değerlendirmeyi kolaylaştırır. Başvurunun yapılmış olmasıyla ödemenin kabul edilmiş olması birbirinden farklı aşamalardır.
Kusur oranı ve teminat limiti ödenecek tutarı nasıl etkiler?
Hesabın sorumluluğu kaza tarihinde geçerli zorunlu sigorta teminat sınırlarıyla bağlıdır. Başvuru gününde geçerli daha yüksek bir limitin eski kazaya otomatik uygulanacağı kabul edilmez. Limit, her başvurana kendiliğinden ödenecek sabit bir tutar da değildir. Önce hukuken istenebilecek zarar ve tarafların sorumluluğu belirlenir; sonra ilgili teminat sınırları değerlendirilir. Aynı olayda birden fazla zarar gören bulunması da toplam sınırın paylaşımını etkileyebilir.
Kusur incelemesinde tutanak yanında olayın bütün delilleri dikkate alınır. Zarar görenin kazaya katkısı ileri sürülüyorsa bunun gerekçesi ve hesapta nasıl uygulandığı açıklanmalıdır. Ödeme teklifinde rapor oranı, gelir kabulü, kusur, önceki ödemeler ve kullanılan limit ayrı ayrı görülebilmelidir. Sadece son tutara bakmak, itirazın hangi unsura yöneltileceğini belirsiz bırakır. Hak sahibi, değerlendirme dayanaklarını isteyebilir. Uzlaşma veya ibra metni sunulursa bunun hangi zararları kapsadığı, hangi ödemeyi kesinleştirdiği ve başka taleplere etkisi imzadan önce incelenmelidir.
Zamanaşımı ve başvuru reddi bakımından hangi kontroller yapılır?
Trafik kazasından doğan maddi tazminat taleplerinde Karayolları Trafik Kanunu'nun 109. maddesi genel olarak zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden başlayan iki yıllık ve kaza tarihinden başlayan on yıllık zamanaşımı düzenler. Fiil için ceza kanununda daha uzun bir zamanaşımı bulunuyorsa bu süre maddi tazminat taleplerine de uygulanabilir. Başlangıç ve uygulanacak süre, olayın özellikleriyle birlikte değerlendirilmelidir; kimliği belirsiz araç dosyalarında bütün tarihler varsayımla doldurulmamalıdır.
Yalnızca Hesaba dilekçe göndermenin her durumda zamanaşımını kestiği düşünülmemelidir. Ceza soruşturmasının sürmesi de başvuru ve süre incelemesini ertelemek için genel bir güvence değildir. Ret veya eksik ödeme hâlinde önce hangi hususun tartışıldığı belirlenir: sorumluluk sebebi, kusur, sağlık raporu, gelir ya da hesap. Güvence Hesabı aleyhine sigorta tahkimi ve dava yolları somut koşullarıyla değerlendirilebilir. Seçilecek yolun ön başvuru, görev ve usul şartları ayrıca kontrol edilmeli; başka bir kuruma başvurunun bu şartları karşıladığı varsayılmamalıdır.
Tamamen varsayımsal bir kaçan araç olayında dosya nasıl kurulur?
Tamamen varsayımsal olarak, yaya geçidinde bir aracın çarptığı kişinin yaralandığını ve aracın plakası alınamadan uzaklaştığını düşünelim. Dosyada kolluk tutanağı, olay yerini gören işyerinin hukuken temin edilmiş kamera görüntüsü, doğrudan gören tanık ve aynı güne ait hastane kayıtları bulunduğunu varsayalım. İlk inceleme, aracın olayla bağlantısını ve kimliğinin araştırılmasını ele alır. Sonra yaralanmanın sonuçları, kusur ve kaza tarihindeki hukuki kapsam değerlendirilir.
Aynı olayda kişinin telefonu kırılmış ve araçla taşınan bir eşyası zarar görmüşse, bu kalemler bedensel zararla aynı listede otomatik ödeme talebine dönüştürülmez. Sonradan araç belirlenir ve geçerli poliçe bulunursa ilgili sigortacı ile başvuru durumu yeniden ele alınır; Hesaba da gelişme bildirilir. Bu örnek gerçek bir dosyayı veya belirli tazminat sonucunu anlatmaz. Aynı olayın, yeni delil ortaya çıktıkça doğru sorumluya ve doğru zarar türüne göre güncellenmesi gerektiğini gösterir.
Bu konuda sık sorulan sorular nelerdir?
Park hâlindeki otomobilime çarpıp kaçıldı; onarımı Güvence Hesabı öder mi?
Yalnızca kimliği belirlenemeyen aracın yol açtığı araç hasarı bakımından kural olarak ödeme yapılmaz. Bu başvuru sebebi bedensel zararlara ilişkindir. Kasko kapsamı ve zarar verenin belirlenmesiyle ona yöneltilebilecek talepler ayrıca araştırılmalıdır; araç değer kaybı da aynı kapsam ayrımına tabidir.
Plaka belli ama sürücü kaçtıysa mutlaka Güvence Hesabına mı başvurulur?
Hayır. Kaçma olayı ile sigortalının belirlenememesi aynı değildir. Araç bilgisi ve kaza tarihinde geçerli poliçe araştırılır. Sorumlu sigortacı belirlenebiliyorsa onunla ilgili başvuru yolu gündeme gelebilir; sigortasızlık tespit edilirse Hesabın sorumluluk koşulları ayrıca incelenir.
Her yaralanmada aynı tutarda ödeme yapılır mı?
Hayır. Zararın niteliği, kalıcı etkiler, gelir, kusur ve ilgili teminat sınırları farklılaşır. Teminat limiti otomatik ödeme tutarı değildir. Sağlık raporunun dosyaya uygunluğu ve ekonomik zararla bağlantısı incelenmeden yalnızca yaralanma adından hareketle hesap yapılamaz.
Başvuruyu kendim yapabilir miyim?
Hak sahibi resmî başvuru kanalını kullanarak doğrudan başvurabilir; vekille başvuru da mümkündür. Temsil, hak sahipliği, belge ve süre koşulları her durumda kontrol edilmelidir. Başvuru yapıldığını gösteren kayıt ve eklerin bir örneği saklanmalı, gelen eksiklik veya ret yazıları izlenmelidir.
Resmî kaynaklar
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu, madde 14 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, maddeler 98 ve 109 Güvence Hesabı — Başvuru Sırasında İstenen Belgeler Güvence Hesabı — Sıkça Sorulan Sorular Güvence Hesabı — Resmî Hasar BaşvurusuMevzuat ve uygulama somut olayın tarihine ve koşullarına göre değişebilir. Hak kaybı yaşamamak için dosyanıza özgü hukuki değerlendirme alın.